Web Analytics
Startpagina | DISCLAIMER en CONTACT
U bevindt zich hier: Startpagina » Uittips » Musea in Gelderland

De Librije van de Walburgiskerk 1

Op deze pagina informatie over de LIBRIJE

Skyline Zutphen met de toren van de Walburgiskerk

Foto: Kijk op Zutphen

De LIBRIJE van de St. Walburgskerk in Zutphen

Foto: Hervormde Gemeente - Zutphen

Korte informatie over de Librije...

Foto: Gerard Op het Veld

(UITGEBREIDERE INFORMATIE LIBRIJE ONDERAAN DEZE PAGINA)

TEGEN DE WALBURGSKERK

de grootste kerk van Zutphen, is de Librije aangebouwd; een oude bibliotheek uit 1561. Ieder jaar trekt in Zutphen de unieke kerkbibliotheek met haar middeleeuwse interieur duizenden bezoekers. In de sfeervolle ruimte staan de boeken vastgeketend op eeuwenoude lectrijnen, lessenaars. Vroeger maakte men de mensen wijs dat de boeken aan kettingen lagen omdat anders de duivel ze 's nachts weg zou halen. Er zijn nog sporen van diens aanwezigheid in de Librije overgebleven; kijk maar eens naar de pootafdrukken in de tegelvloer.

Welk verhaal over de duivel hierachter zit kunt u lezen in het gedicht "Jaromir in Zutphen" van de 19e-eeuwse dichter A.C.W.Staring. Thans in een meer realistischer tijd weten we wel beter. Het was niet tegen de duivel, maar tegen het publiek dat men de boeken aan de ketting legde. De Librije was namelijk een openbare bibliotheek; omdat er verder geen toezicht was legde men, zoals in die tijd gebruikelijk was, de boeken aan kettingen.
Bij de opening in 1564 werden er door de smid 60 sleutels vervaardigd die werden uitgedeeld onder het leesgrage publiek.
Degelijke inrichtingen zijn evenwel maar heel weinig overgebleven. Naast de Librije kennen we alleen nog twee kettingbibliotheken in Engeland en twee in Noord-Italië.
De tien lectrijnen aan de raamkant zijn versierd met houtsnijwerk. Op de pilaren in het midden is beeldhouwwerk aangebracht: portretten van evangelisten, bijbelse figuren en fratskoppen.
Op de lectrijnen staan de boeken. Alle boeken zijn van voor 1750, er zijn 80 incunabelen, boeken gedrukt voor 1500.
Het merendeel van de 750 titels betreft boeken op het gebied van theologie en rechtswetenschappen. Verder zijn er geschiedwerken, letterkundige werken en een bescheiden afdeling verschillende wetenschappen: geneeskunde, sterrenkunde en kruidenboeken.
In een vitrine zijn enkele opengeslagen boeken te bewonderen: twee handschriften, een koorboek uit de St.Walburgskerk en een boek geschreven aan het begin van de 15e eeuw met een tekst van Thomas van Aquino en drie oude drukken.

Tekst ontleend aan Reisgids Nederland Achterhoek met de Liemers van de ANWB/VVV


TERUG NAAR DE VORIGE PAGINA

De Librije van de Walburgiskerk 1

Meer informatie Librije

 
ARTIKEL van THERA COPPENS over o.a. de LIBRIJE KLIK HIER
 
BEZICHTIGING LIBRIJE De Librije is te bezichtigen van mei tot september na overleg met het Kerkelijk Bureau telefoon 0575 - 51 41 78 of raadpleeg website (hieronder).
 
WEBSITE HERVORMDE GEMEENTE KLIK HIER
 
HET HISTORISCH TOERISME BUREAU ORGANISEERT DAGTOCHTEN DOOR HET VERLEDEN KLIK HIER
 
UITGEBREIDERE INFORMATIE OVER DE LIBRIJE ZIE HIERONDER
 

Uitgebreidere informatie over de Librije...

LIBRIJE
Naast de kerk bevindt zich de beroemde "Librije", de nog geheel in oude staat verkerende **'kettingbibliotheek' van de Kanunniken uit de 16e eeuw. (1561-1564).
De bibliotheek werd gesticht als dam tegen de Hervorming, die in die eeuw zienderogen terrein won.


De Librije was een openbare leeszaal die werd opgericht door twee kerkmeesters, Conrad Slindewater en Herman Berner. Uit archiefstukken blijkt dat een belangrijke doelstelling van de Librije was, de mensen voor het "ware" geloof te behouden door hen "goede" boeken te laten lezen. Conrad Slindewater, meende dat mensen door het lezen van de juiste boeken wel van hun dwalingen werden genezen en op het rechte pad zouden blijven.
Onder de bezoekers moet zich Jaromir hebben bevonden.
De jonge monnik bezocht de Librije en werd er een nacht opgesloten. Volgens een dichterlijke vrijheid door toedoen van de duivel in de gedaante van een hond. De hellegeest wilde Jaromir straffen toen die een kippenboutje oppeuzelde. Wie dat niet gelooft, moet maar eens goed naar de pootafdruk van een hond in een plavuis van de bibliotheek kijken. Honden komen toch niet in zo'n gebouw, duivels wel, die kunnen door muren en deuren heen hun slachtoffer benaderen.

De Librije werd gebouwd naar het model van de boekenzalen van twee Zutphense middeleeuwse kloosters van 1561 tot 1564. Er was plaats voor driehonderd boeken. Echter voor de bouw begon moest eerst het daar aanwezige kerkhof worden geruimd. Arbeiders die het kerkhof moesten ruimen kregen brandewijn te drinken. Hiermee werd getracht hun zintuigen te onderdrukken om zo beter bestand te zijn tegen de vreselijke stank die uit de soms nog verse graven voortkwam.
Slechts op een vijftal plaatsen elders in de wereld vindt u dergelijke kettingbibliotheken. De Zutphense Librije is een van de best bewaarde en mag dus uniek worden genoemd.

Er bevinden zich 85 incunabelen (drukken gemaakt tussen 1450 en 1500, 1450 deed de boekdrukkunst zijn intrede), en 500 boeken uit de 16e eeuw.

**Een kettingbibliotheek met lectrijnen naar middeleeuwse voorbeelden. Behalve in de Italiaanse steden Cesena en Florence zijn dergelijke bibliotheekinrichtingen niet bewaard gebleven. De techniek van de kettingbevestiging aan de boeken (bovenaan op het achterplat van de band) moet als een Duitse techniek worden aangemerkt.

Voor Nederland is het interieur van de Librije van extra belang omdat er nauwelijks bibliotheekinrichtingen van vóór 1800 bewaard zijn gebleven. Naast de te bezoeken Librije bestaat er nog een 'olde Liberie', die zich boven de consitoriekamer bevindt.

COLLECTIE
De kern van de collectie wordt nog steeds gevormd door de bibliotheek van het kapittel van St. Walburga. Het bestand is vooral in de 16e eeuw en de eerste helft van de 17e eeuw door aankopen, legaten en boekverwervingen na kloosteropheffingen aanzienlijk uitgebreid. Een groot deel van de collectie is aantoonbaar van Zutphense herkomst.
Dit feit is bekend door het bijhouden van een boekhouding door de kerkmeesters. Hierin werden nauwkeurig de rekeningen van aankopen genoteerd.

BOEKBANDEN
Het meest in het oog springend van het boekenbestand van de Librije zijn de fraaie boekbanden.Studie heeft aangetoond dat het zestiende-eeuwse bindwerk in leer voornamelijk uit Deventer en Doesburg afkomstig is. Het Zutphense bindwerk is hooguit beperkt gebleven tot eenvoudige omslagen van perkament , leer of papier.
In de collectie bevinden zich zeventiende- en achttiende eeuwse leren en perkamenten banden met stempels waarop het Zutphens stadswapen is afgebeeld.

KAPITTEL
De Walburgiskerk behoort tot één der oudste collegiale kerken in Nederland. Misschien reeds in de elfde, maar stellig in de eerste helft van de twaalfde eeuw, bezat zij reeds een Kapittel van Kannuniken, d.w.z. een genootschap van priesters, die verplicht waren dagelijkse plechtigheden van godsdienstige aard te vervullen.
Het ligt voor de hand dat daar waar dagelijks een aantal enigszins geleerde mannen bijeen kwamen, zich langzamerhand een 'boekerij' vormde. Deze tot stand gekomen geschriften bevatten natuurlijk in de eerste plaats datgene wat voor de werkzaamheden der schrijvers van belang was. Het is dan ook een feit dat lang voordat de eerste steen van de nog bestaande bibliotheek werd gelegd, er reeds een Librije bestond.
Bij de aanvang van de bouw van de huidige Librije hadden de kerkmeesters reeds voorzien dat de boekenvoorraad ontoereikend zou zijn, dus werden er op grote schaal boeken aangeschaft. (zie collectie)

Bron: De Librije te Zutphen door K.O.Meinsma

De Librije van de Walburgiskerk 1

Een bladzijde uit een van de boeken

De tekstverdeling op het blad hierboven afgebeeld is kenmerkend voor die tijd, in het midden staat de hoofdtekst, er omheen staat een "beschrijving" van de hoofdtekst zodat deze goed zal worden begrepen. Daarnaast vindt men in de kantlijnen nog aantekeningen cq bevindingen van de lezers.

De boeken werden zonder kleur en plaatjes gedrukt en als ongebonden bladzijden te koop aangeboden, de koper (meestal kerkgenootschappen) moesten dus de boeken nog zelf inbinden. Ook de fraaie tekeningen werden later toegevoegd.

Als openbare leeszaal heeft de Librije 30 jaar gefunctioneerd. In de zeventiende en achttiende eeuw was het een particuliere bibliotheek voor predikanten en raadsleden. In de negentiende eeuw raakte de Librije in vergetelheid. Aan het eind van de negentiende eeuw werd de Librije herontdekt als een monument van wetenschap en geschiedenis. Sinds 1984 wordt zij beheerd door een beheerstichting: de Stichting Librije Walburgiskerk Zutphen

Aanbouw van de kerk waar Librije ondergebracht is

Foto: Kijk op Zutphen

De Librije van de Walburgiskerk 1

Eén of meerdere dagen in de regio?

Uittips

Website informatie